مراحل امر به معروف و نهی از منکر :


1 ) رفتاری ، 2 ) لسانی (زبانی ) ، 3 ) عملی ( درگیر شدن )


1 ) رفتاری


اولین و بهترین و موثرترین روش امر به معروف و نهی از منکر ، نوع رفتاری است . یعنی با رفتار خودمان ، به شخص خاطی و گناه کار بفهمانیم آن عملی را که انجام داده است ، مناسب نبوده و از او ناراحت هستیم ، که مصادیق فراوانی دارد .


2 ) لسانی (زبانی )


اگر دیدیم که روش رفتاری فایده ای نداشت و اثری نکرد ، از روش دوم یعنی زبانی استفاده می کنیم ؛ بدین صورت که خطای فرد گناه کار را با مهربانی و ادب به او متذکر می شویم . روش زبانی ، شرایط خاصی دارد که در ادامه به بیان آن ها می پردازم .


3 ) عملی


مقام معظم رهبری برای جلوگیری از هرج و مرج در جامعه ، این مسئولیت سنگین و خطیر راد بر عهده ی نیروی انتظامی گذاشته است .


شرایط امر به معروف و نهی از منکر زبانی



  • خود را برتر از گناه کار ندانیم

  • به او توهین نکنیم

  • از سر دلسوزی تذکر بدهیم

  • از طعنه زدن بپرهیزیم

  • برای رضای خدا تذکر بدهیم

  • با ادب و مهربانی و عطوفت تذکر بدهیم

دلایل موثر نبودن امر به معروف و نهی از منکر


برخی از افراد سوال می کنند : چرا امر به معروف و نهی از منکر های ما بر فرد گناه کار اثر نمی گذارد ؟


جواب ) خیلی از اوقات ، ایراد و مشکل از ما هست ؛ یعنی روش امر و نهی کردن و شرایط آنرا نمیدانیم ، در ادامه ی مقاله به این بحث می پردازم :


الف ) پایبند نبودن خودمان به اصول : امام صادق (ع) می فرماید : مردم را از راه های غیر از زبان هایتان به خوبی دعوت کنید ، به گونه ای که تلاش و راستگویی و پرهیزکاری را ( در عمل ) ، از شما ببیند . (2)


ما همیشه سعی می کنیم دیگران را نصیحت کنیم در حالی که خودمان اهل عمل کردن به خوبی ها نیستیم .


ب ) هواهای نفسانی : برخی از اوقات مردم را نصیحت می کنیم ، امر به معروف و نهی از منکر می کنیم ، اما چرا ؟ ، چون برخلاف عقیده ی من هست ، خب شاید عقیده ی ما پوچ و باطل باشد ، ما باید برای رضای خدا امر و نهی کنیم ، نه بخاطر هواهای نفسانی ، مثلا : چون من انجام نمیدهم ، دیگران هم نباید انجام دهند ، چون من نمیتوانم ، دیگران هم نباید انجام دهند ، چون سلیقه ی من نیست و ... . ما باید مراقب باشیم که این ها هوای نفسانی هستند و مانع بزرگی است برای عدم پذیرش امر و نهی و البته سقوط ما هست .


ج ) بد اخلاقی : زمانی که بخواهیم  امر به معروف و یا نهی از منکر کنیم ، باید با رویی گشاده و باز برخورد کنیم ، خداوند کریم به پیامبر خود این چنین می فرماید : « به ( برکت ) رحمت الهی ، در برابر آنان { مردم } نرم ( و مهربان ) شدی و اگر خشن و سنگدل بودی ، از اطراف تو پراکنده می شدند ... » (3)


این آیه دلالت بر خوش بر خوردی و خوش رفتاری با مردم و گناه کار در حین امر ونهی می کند .


د ) برخی اوقات ما فکر می کنیم  ، آن  فرد خطا کار  از ما پایین تر است و من بعنوان یک آدم بزرگ و بزرگوار او را نصیحت می کنم ، این فکرِ اشتباهی است ، باید دید ما نسبت به گناه کار  ، دید برادرانه و دلسوزانه باشد نه متکبرانه .


نتیجه گیری


اولا : ما باید ، در ابتدا با رفتار صالح و نیک مان ، مردم را امر و نهی کنیم ، مثلا : طرز پوشش و برخورد ما ، یک نوع امر به معروف و نهی از منکر است .


ثانیا : برای امر و نهی کردن ، باید به آنچه می گوییم عامل باشیم و آن تذکر را در ابتدا خودمان قبول کرده باشیم ، بعد مردم را امر  ونهی کنیم ؛ یعنی خانمی که به راحتی  و با یک کلمه ی « امل » ، چادر و حجاب خود را بر می دارد ، چگونه می تواند امر ونهی کند و تاثیر گذار باشد ؟


ثالثا : طبق آیه ی « انذار » ، ابتدا باید افراد وابسته به خودمان را امر  ونهی کنیم و به راه راست هدایت کنیم ، سپس دیگران را (البته بحثش مفصل است ) .


رابعا : باید در هنگام امر و نهی کردن ، همانند برادر و یا خواهر دلسوز و با محبت و عطوفت ، فرد گناه کار را ارشاد کنیم .


« یادمان نرود که قرآن زنده است ، پس وعده ی خداوند به قوم سباء هم هنوز زنده است »


ان شاءالله ادامه ی بحث در مقالات بعدی .


پی نوست


1 ) آل عمران . آیه 104


2 ) مشکاة الانور ، ص 30


3 ) آل عمران آیه 159