موعود زمان

مسئله 1786- اوّل ماه به پنج چیز ثابت مى‏شود:

اوّل آنکه خود انسان ماه را ببیند. دوم، عدّه‏اى که از گفته آنان یقین پیدا شود، بگویند ماه را دیده‏ایم و همچنین است هر چیزى که به واسطه آن یقین پیدا شود. سوم، دو مرد عادل بگویند که در شب ماه را دیده‏ایم؛ ولى اگر صفت ماه را بر خلاف یکدیگر بگویند، یا شهادتشان خلاف واقع باشد مثل این که بگویند داخل دائره ماه طرف افق بود، اوّل ماه ثابت نمى‏شود. امّا اگر در تشخیص بعض خصوصیات اختلاف داشته باشند مثل آنکه یکى بگوید ماه بلند بود و دیگرى بگوید نبود، به گفته آنان اوّل ماه ثابت مى‏شود. چهارم، سى روز از اوّل ماه شعبان بگذرد که به واسطه آن، اوّل ماه رمضان ثابت مى‏شود و سى روز از اوّل رمضان بگذرد که به واسطه آن، اوّل ماه شوّال ثابت مى‏شود. پنجم، حاکم شرع حکم کند که اول ماه است.

مسئله 1787- در این‏جا چند مسئله است:

اوّل: اگر حاکم شرع حکم کند که اوّل ماه است، این حکم براى همگان حجّت است و کسانى هم که از او تقلید نمى‏کنند، حتّى مجتهدین دیگر باید به حکم او عمل نمایند، ولى کسى که مى‏داند حاکم شرع اشتباه کرده نمى‏تواند به حکم او عمل نماید.

دوم: اگر اوّل ماه براى مجتهدى ثابت شود، ثبوت ماه نزد آن مجتهد فقط براى خود او حجّت است و براى دیگران حتّى مقلّدین آن مجتهد حجت نیست.

سوم: اگر از ثبوت اوّل ماه نزد مجتهدى براى دیگران و یا مقلّد او یقین به اوّل ماه حاصل شود، یقین دیگران و مقلّد او به اوّل ماه براى آن‏ها حجت است؛ نه آن‏که ثبوت ماه نزد مجتهد براى آنان حجّت باشد؛ و رابطه‏اى بین تقلید و ثبوت ماه نزد مجتهد نیست.

چهارم: در صورت شک یا ظنّ به خلاف حکم حاکم شرع، باید به حکم حاکم شرع عمل شود و آن حکم حجّت است مگر آنکه یقین بر خلاف آن داشته باشند.

پنجم: اگر حاکم شرع حکم کند به اوّل ماه رمضان، کسى که یقین بر خلاف حکم حاکم شرع ندارد اگر آن روز را روزه نگیرد و افطار کند، قضا و کفاره - در صورتى که مفطر کفاره داشته باشد - بر او واجب مى‏شود.

ششم: اگر حاکم شرع حکم کند به اوّل ماه شوّال، کسى که یقین بر خلاف آن ندارد اگر آن روز را روزه بگیرد روزه او حرام است.

هفتم: اگر براى مجتهدى اوّل ماه ثابت شود، اگر اعلام ثبوت ماه و اشاعه آن موجب اختلاف و تفرقه بین مسلمین و وَهن به اسلام شود، و یا موجب تضعیف نظام اسلامى شود اعلام و اشاعه آن جائز نیست.

هشتم: اگر هلال ماه با ابزار و وسایل جدید رؤیت شود، چنانچه آن وسایل تقویت کننده دیده بیننده باشد و یا موانع دید را بر طرف کند اشکال ندارد و اوّل ماه ثابت مى‏شود، ولى اگر تصرف در مریى محسوب شود مثلاً طورى تصرف کند که هلال ماه را که پایین‏تر از افق است بالا نشان دهد تا رؤیت شود این رؤیت حجّت نیست.